तुषारकी

शीतला देवी! शीतलादेवी!      महाराष्ट्रात, गावोगावीच्या वेशींपाशी शेंदूर फासलेले ओबडधोबड आकारातील ग्रामदेवतांचे तांदळे पहायला मिळतात. म्हसोबा, विरोबा, वेताळदेव, बापदेव, गावदेवी यांसारख्या देवता सर्वत्रच आहेत. या देवतांपैकीच एक वैशिष्टयपूर्ण देवता म्हणजे ‘शितलादेवी’ अथवा ‘शीतळादेवी’. उरण शहरात देवीची काही मंदिरे आहेत. यामध्ये जरीमरी देवीचा समावेश असला तरी ‘उरणावती, शितळादेवी, गावदेवी’ अशी तीन नावे धारण केलेली एकच देवी देऊळवाडीत विराजमान आहे. हे या देवीचे एक पुरातन मंदिर आहे. याच तालुक्यातील दिघोडे येथील शीतलादेवीचे मंदिरही प्रसिद्ध आहे. दिघोडे-पनवेल रस्त्यानजिक असणारे हे लहानसे मंदिर भाविकांचे श्रद्धास्थान आहे. मंदिरामध्ये शीतलादेवीसह इतर भग्न अवस्थेतील शेंदूरचर्चित मूर्ती आहेत. या मूर्तींच्या आधारे हे स्थान पुरातन असल्याचे लक्षात येते. नविन पनवेल येथील शीतलादेवीचे मंदिरही सुप्रसिद्ध आहे. रायगड जिल्ह्यातील शितलादेवीचे सुप्रसिद्ध स्थान कोणते? अलिबाग जवळील चौल नाक्यापासून दोन किलोमीटर अंतरावर शीतलादेवीचे मंदिर आहे. हे मंदिर पुरातन असून, त्याकाळापासून प्रसिद्ध आहे. श...

    अलिकडच्या काळात शहरांमध्ये आनंदमेळा किंवा तत्सम नावाने भरणारे महोत्सव सतत होतच असतात. या महोत्सवांमध्ये लहान मुलांसाठी खास ‘जंपिंग जॅक’ची योजना केलेली असते. यात या मुलांना ठराविक शुल्क भरून ठराविक काळापुरत्या हव्या तशा उड्या मारता येतात. हातात कमी वेळ आणि अधिक पैसा असण्याच्या या  काळात विकतच्या उड्या असणे स्वाभाविकच आहे. अर्थात विकतच्या उड्यांचे हे चित्र सर्वत्र सारखे नाही. नवी मुंबई परिसराला शहरी झगमगाट येण्यापूर्वी इथल्या खारोपाटात चांगलाच जिवंतपणा होता. इथल्या भातशेतीमुळे शेतीपुरक व्यवसाय चांगलेच तेजीत असायचे. अशाच व्यवसायांपैकी एका अनोख्या व्यवसायामुळे शेतकऱ्यांच्या लेकरांना फुकटात ‘जंपिंग जॅक’चा अनुभव मिळायचा.पेंढ्याच्या राशींच्या मोठ्या डोंगरावर वखार मालकाची नजर चुकवून उड्या मारणे हा गावातील लहान मुलांचा आवडीचा छंद. शेती आणि पशुपालन या दोन आदिम परंपरांशी संबंधित या व्यवसायाचे नाव ‘गठडी व्यवसाय’. बऱ्याच ठिकाणी त्याला ‘गठली’, ‘पावळी’ असेही म्हणतात.            रायगड, ठाणे, पालघर जिल्ह्यात भातशेतीबरोबरच माळरानातील शेतामध्ये नैसर्गिक गवत...