तुषारकी

　हिंदी चित्रपटातला एखादा प्रेमाचा प्रसंग आठवा. सजलेली नायिका, हातात पूजेचं ताट, आकाशात चंद्राची प्रतीक्षा आणि चाळणीतून पतीचा चेहरा पाहण्याचा तो खास क्षण! करवा चौथ म्हटलं की बॉलिवूडने आपल्या डोळ्यांसमोर उभी केलेली हीच दृश्यं आठवतात. ‘दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे’, ‘कभी खुशी कभी गम’ यांसारख्या चित्रपटांनी या व्रताला लोकप्रिय संस्कृतीत एक खास स्थान दिलं. महाराष्ट्रात करवा चौथची परंपरा पूर्वी फारशी प्रचलित नसली, तरी हिंदी चित्रपटांमुळे या सणाची ओळख अनेक घरांपर्यंत पोहोचली. चित्रपटात दिसणाऱ्या झगमगाटामागे मात्र एक साधं, मातीचं पात्र असतं. करक किंवा करवा! दिसायला एखाद्या लहानशा गडव्यासारखं असलेलं हे भांडं केवळ पाणी साठवण्यासाठी नसतं. त्याला श्रद्धेची जोड असते, नात्यांची ऊब असते आणि मानवी संस्कृतीच्या इतिहासाशी जोडलेली एक रंजक गोष्टही असते. 　उत्तर भारतात करवा चौथचा उपवास विवाहित महिलांकडून पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी केला जातो. या व्रताला करक चतुर्थी असंही म्हटलं जातं. पूजेमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या करकाला काही भागांत करवा म्हणतात. मातीपासून तयार केलेल्या या पात्रात पाणी भरलं जातं. त्याला रंगवून, न...