तुषारकी

      काही गोष्टींच्या ओळखीसाठी त्यांचा गंधच पुरेसा असतो. समुद्री जगतातील असेच काही जीव आहेत, जे कुठेही असले तरी त्यांच्या वासावरून लगेच ओळखून येतात. केवळ वासानेच समोरच्याला आपली दखल घ्यायला लावणारा हा पदार्थ म्हणजे ‘सुका म्हावरा’. बोंबील, सुकट, वाखटी, बांगडे, मांदेली  अशा प्रकारची विविधता यात आहे. यातल्या बोंबील  बॉम्बे डक (Bombay Duck) या वेगळ्या नावाने ओळखला जातो.  फारूख धोंडी यांच्या नव्वद सालच्या ‘बॉम्बे डक’ पुस्तकात या नावाचा उल्लेख आलाय. मुंबईची लाईफलाईन म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या रेल्वेच्या सुरूवातीच्या दिवसांतील ही कथा आहे. त्यावेळेस मुंबईतील मासळी रेल्वे मार्गाने भारताच्या इतर भागात पोहोचवण्यास सुरूवात झाली होती. सुकवलेले बोंबील पेट्यांमध्ये भरून त्यांचे पार्सल वितरणासाठी पाठवले जायचे. या पेट्यांवर रेल्वेची ओळख म्हणून बॉम्बे डाक (Bombay Dak) असे लिहले जायचे. पुढे या पेटीवरच्या नावानेच आतल्या माशाला ओळखले जाऊ लागले, ज्याचे कालांतराने बॉम्बे डक असे नुतनीकरण झाले. सुका बोंबील हा मांसाहाऱ्यांच्या स्वयंपाकघरातील प्रमुख मासा असला तरी हे खवय्...

           “कधी जायचं?”   या प्रश्नाचं उत्तर अखेर मिळालं. ‘शोध’ या आवडीच्या गोष्टीसाठी सवड काढावीच लागते. तसेही जायचे ठिकाण मुख्य रस्त्यापासून फार अंतरावर नाही. पण तिथे जाण्यासाठी शब्दश: वाट वाकडी करावी लागते. यावेळेस किल्ले संवर्धनाच्या कामात सातत्याने राबणारा, पायाला भिंगरी लागल्यागत भटकणारा विजय आणि ऐतिहासिक गोष्टी शोधक नजरेने, कॅमेऱ्याने टिपणारा अभिषेक या दोघांसोबत ही शोधमोहीम राबवायची ठरली.       कळंबुसरे गावाच्या पश्चिमेस आणि मोठीजुईच्या दक्षिणेस असणाऱ्या डोंगरावर ’ खुन्याची आरी ’ नावाची जागा आहे.  डांबरी रस्ते निर्माणाच्या आधी या डोंगराच्या कडेने रहदारीचा रस्ता होता. नावाप्रमाणेच या रस्त्याला लुटमार होऊन ‘खून’ व्हायचे म्हणून ‘खुन्याची आरी’ नाव पडल्याची एक कथा सांगीतली जाते; तर रस्त्याला विशिष्ट खुण असलेली जागा म्हणूनही हे नाव पडले असावे असाही एक ‘अंदाज’ आहे. याच जागेत ही गूढ ‘पांडवांची गुहा’ आहे. उरण तालुक्यातील कळंबुसरे हे शिलाहारकालीन गधेगळ, स्तंभ आणि जुने शिवमंदिर असणारे गाव याच शिवमंदिराजवळ बाईक ठेवून संध्याकाळच्या सुमार...