रात्र फिरस्ती

 रात्र फिरस्ती

रात्र म्हणजे फक्त अंधार नसतो. कधी कधी तो निसर्गाचा दुसरा चेहराही असतो. दिवसाच्या गडबडीत दिसत नाहीत अशा अनेक गोष्टी रात्री शांतपणे आपल्या समोर उलगडत जातात. १९ ऑक्टोबर २०२५ ची रात्र अशीच काहीशी वेगळी ठरली. फ्रेंड्स ऑफ नेचर अर्थात ‘फॉन’ संस्थेने आयोजित केलेल्या “रात्र फिरस्ती व वनभोजन” कार्यक्रमासाठी आम्ही चिरनेर येथील बापूजी देव देवराई परिसरात जमलो. सायंकाळचे सात वाजले होते. शहरात त्या वेळेला दिवे लागले असतील, रस्त्यांवर हॉर्न वाजत असतील. पण देवराईच्या वाटेवर मात्र वेगळंच जग हळूहळू जागं होत होतं.

पहिल्यांदा अंधारात चालताना पावलं थोडी सावधच पडतात. मोबाईलचे दिवे बंद केल्यावर तर जंगल अधिक जिवंत वाटू लागलं. पानांची सळसळ, दूरवरून येणारे आवाज, कधीतरी झाडांच्या फांद्यांवरून होणारी हालचाल… प्रत्येक गोष्ट आपलं लक्ष वेधून घेत होती.

Night Trail हा शब्द ऐकायला आकर्षक वाटतो. पण प्रत्यक्षात त्या वाटेवर चालताना निसर्गाकडे बघण्याची आपली सवयच बदलत जाते. दिवसा दुर्लक्षित राहणारे छोटे छोटे जीव त्या रात्री मुख्य पात्र बनले होते.

एखादा चमकणारा कोळी, पानामागे लपलेला बेडूक, ओलसर जमिनीत वाढलेली कवके, झाडांच्या बुंध्यांवर फिरणारे कीटक… प्रत्येक जीव स्वतःची एक गोष्ट सांगत होता.

काही पक्ष्यांचे आवाज अंधारात अधिक गूढ वाटत होते. कुणाच्या हातात कॅमेरा होता, कुणाच्या हातात टॉर्च. पण सगळ्यांच्या चेहऱ्यावर एकच गोष्ट होती. कुतूहल.

निसर्गाबद्दलचं बालपण अजून जिवंत असल्यासारखं.

या भ्रमंतीत फोटोग्राफीही भरपूर झाली. पण काही दृश्यं अशी होती की ती कॅमेऱ्यात कमी आणि मनात जास्त साठून राहिली.

ओल्या मातीचा वास, शांततेत ऐकू येणारे बेडकांचे सूर, थंड हवेत घेतलेला गरम चहाचा घोट आणि जंगलातल्या अंधाराशी हळूहळू होणारी मैत्री.

रात्री उशिरा वनभोजनासाठी सगळे एकत्र बसलो. शहरात रोज भेटणारी माणसं इथे मात्र वेगळी वाटत होती. मोबाईल नेटवर्कपेक्षा संवाद जास्त मजबूत झाले होते. कुणी अनुभव सांगत होतं, कुणी जुन्या ट्रेकच्या आठवणी. काही जण शांत बसून फक्त त्या वातावरणाचा आनंद घेत होते.

तंबूतून बाहेर डोकावलं की वर आकाश दिसत होतं. शहरात क्वचित दिसणारे तारे त्या रात्री अगदी सहज दिसत होते. तेव्हा जाणवलं, निसर्गाला फार काही लागत नाही. आपणच त्याच्यापासून दूर गेलो आहोत.

पहाट जवळ येऊ लागली तसं जंगलाचं रूप पुन्हा बदलत गेलं. अंधार विरघळू लागला आणि पक्ष्यांचे आवाज वाढू लागले. रात्रीचं रहस्य हळूहळू सकाळीत मिसळत होतं.

ही फक्त एक रात्र फिरस्ती नव्हती.

ही स्वतःला पुन्हा निसर्गात शोधण्याची छोटी संधी होती.

जंगलात फिरताना आपण निसर्ग पाहतोच, पण नकळत स्वतःकडेही थोडं नव्यानं पाहायला लागतो.